Paparatssilar kimlar? Bu haqda rus tili izohli lugaE~atida quyidagicha yozilgan: A"Haddan tashqari meaE?daga tegadigan jurnalist-suratkash, mashhur kishilarning shaxsiy hayotini oaE~rganish va turmush tarzini tasvirga olishga urinuvchi shaxsA".
GaE~arbda paparatstsilar aE" faqat yuqori tabaqadagi suratkashlar hisoblanadi. Bir paytning oaE~zida ularni yaxshi koaE~radilar va ularga nafrat bilan qaraydilar, ammo paparatstsilar bilan hisoblashadilar, ularning rasmlarini kutishadi va bu ijod namunalari juda qimmat baholanadi. Bu kasb egalari hech qachon charchamaydilar (boaE~sh kelmaydilar). Ular doim kerakli joyda va kerakli paytda tayyor turadilar. Axir aE" bu oddiy ish boaE~lmasdan, balki ularning turmush tarzidir.

Paparatstsilar aE" haqiqiy va sabr-qanoatli, ishqivoz A"ovchiA"lardir. Ular oaE~zlarining qimmatbaho narsalarini asrab-avaylab, ardoqlaydi. Agar zarur boaE~lsa, mashhur kishilarning sirli hayotiga koaE~z olaytirgan insonlar bilan, oaE~zlarining hayotini xavf ostiga qoaE~yib boaE~lsa ham, kurashadilar.

Paparatstsilar aE" havaskor suratkashlar emas, balki biror-bir voqea tarixini yoritib beruvchi muxbirlardir. Ularning ishlari asosida biror-bir yulduzni kashf etish emas, avvalambor, insonning xarakterini, sergaE~ayratligi yoki ochiq surbetlik darajasiga yetganligini ochib berish yotadi. Ayniqsa, paparatstsilarga nashriyot talabi uchun suratga olish jarayonining sifati ahamiyatga ega.

Paparatstsining tarixiga nazar soladigan boaE~lsak, 1950 yilning boshlarida Rim shahrida ilk paparatstsilar paydo boaE~ldi. Ushbu atamaning kirib kelishiga Federiko Fellini sababchi boaE~lgan. U A"Shirin hayotA" kinofilmida asosiy qahramon sifatida Paparatstso ismli fotomuxbirni suratga olgan.

BaaE?zi taxminlarga koaE~ra, paparatstsi aE" bu taniqli rejissyorning familiyasi deyilsa, boshqa tomondan u italyan soaE~zining bir shevasidan olingan boaE~lib, A"uy zararkunandasiA" degan maaE?noni anglatadi. Misol tariqasida, paparatstsi timsolida suratkash Tatsio Sekkyarolini koaE~rishimiz mumkin. Haqiqiy paparatstsining oaE~ziga xos ajralib turuvchi xususiyatlari mavjud. Birinchidan, u mashhur kishilarning shaxsiy hayotini toaE~la ochib berishi lozim. Ikkinchidan, u bir martalik surat uchun katta miqdorda gonorar oladi.

Ilk rimlik paparatstsilar kam miqdorda ish haqi olgan. Ammo 70-yillarning boshida GaE~arbda urushdan charchagan ommaning mashhurlar shaxsiy hayotiga boaE~lgan qiziqishi ortib bora boshladi va paparatstsilarning olgan suratlari uchun katta miqdorda pul toaE~lay boshlandi. 

Paparatstsilarning uchinchi xususiyatiga keladigan boaE~lsak, bu aE" katta tashkilotchilik qobiliyatiga ega boaE~lishdir. Tajribali suratkashlar paparatstsilarni nafratlanib, oddiy paparatstsilar deb atashadi. Ularning fikricha, paparatstsilar uchun qobiliyat talab qilinmaydi. Aslida esa, bunday emas. Bu suratkashlarga baaE?zi aygaE~oqchilarning maaE?lumotlari kerak, chunki ular yulduzlarning har bir harakatini kuzatib boradi. Paparatstsilar qimmatli maaE?lumot uchun yonlaridan pul sarflashga ham tayyor turadi.

ToaE~rtinchi xususiyati, bu ularning aksariyati uchun A"shaxsiy hayotA" tushunchasi mavjud emasligidadir. 

A"OvA" xarajati oaE~zini oqlaydimi? GaE~arb paparatstsilari hayotining asosi aE" bu koaE~p miqdorda gonorar olishdir. Uning oaE~rtacha bir martalik gonorari 10 ming dollar atrofida boaE~ladi. Alohida olingan surat uchun esa, 100 ming dollargacha haq oladi. Ana shunday suratkashlardan biri Alan Zagner bir necha soatni kasalxonaning tomida oaE~tkazdi. Chunki u yerda pnevmaniya kasalligi bilan ogaE~rigan bemoraE"Elizabet Teylor davolanayotgan edi. Nihoyat, Alan Zagner bemorning kasalxonadan mashinaga zambilda olib chiqilayotgan holatini suratga oldi. Ushbu olingan surat uchun Zagner 100 ming dollar ishladi. GaE~arbda Elizabet Teylor va Malika Diana hayotiga boaE~lgan ommaviy qiziqish katta. Hatto, Teylorning eaE?tiborni tortuvchi qobiliyati nimada ekanligini tushunishmaydi. U koaE~p yillar davomida filmlarda suratga tushmadi, hatto birorta telekoaE~rsatuvda ham chiqish qilmadi. Ammo suratkashlar dunyo boaE~yicha Teylorning suratlari sotilishini tan olishdi.

Yana bir suratkash Diana bilan Dodi al-Fayedning kadr ortida quchoqlashib turgan, jahon nashrlarida chop etilgan surati uchun 3,2 mln. funt-sterling pul ishlagan. GaE~arbdagi paparatstsilar aE" yaxtalarni, vertolyotlarni, eng kuchli teleobaE?ektivlarni ijaraga olish imkoniyatiga ega. Ular 10 ming dollar atrofida baholanadi. Paparatstsilar ketgan xarajatlar oaE~zini oqlashini koaE~zda tutib, kerakligicha mablagaE~ sarflashadi. 

1994 yilda GaE~arbdagi yirik agentlik Aleksandr Soljenitsinning uyini suratga olishga buyurtma berdi. OaE~shanda Rossiya nashrlarida ishlaydigan hech bir suratkash va ishchilar katta miqdordagi pul taklif qilinishiga qaramasdan ushbu hududga kira olishmagan. Ammo shunday boaE~lishiga qaramasdan GaE~arb agentligida ishlagan marhum rus suratkashi Roman Paderni vertolyot uchuvchisiga pul toaE~lab, uyni yuqoridan suratga olishga muvaffaq boaE~lgan.

GaE~arb olimlarining ilmiy tadqiqotiga koaE~ra, doimiy nazorat qilish, kuzatishga boaE~lgan qiziqish shaxsiy hayot haqidagi toaE~la tasavvurni keltirib chiqaradi. 

Frantsiya yoki AQShda qaerda suratga olish mumkin yoki mumkin emasligi qonunlashtirilib qoaE~yilgan. Masalan, frantsuz suratkashi yoaE~lovchilarni suratga olish huquqiga ega emas. AQShda esa, mashhur paparatstsi Ronom Galleloy bilan esda qolarli voqea yuz bergan. U 1970 yillarning boshida Nyu-Yorkning markaziy parkida Jaklin Kennedi Onassisning bolalari bilan sayrini kuzatgan va suratga olgan. Jaklin suratkashni sudga bergan. Ammo sud suratkashning foydasiga hal boaE~lgan. Chunki u 15 qadam uzoqlikdan turib suratga olgan edi. 

Muqaddas Yoqubova tayyorladi. 
aEsMaaE?rifataEt gazetasidan olindi











